การศึกษา

พัดรองคืออะไร

“พัดรอง” คือพัดหรือตาลปัตรที่พระมหากษัตริย์หรือพระบรมวงศานุวงศ์โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นถวายแก่พระสงฆ์เป็นที่ระลึกในการพระราชพิธีสำคัญ หรือประชาชนสร้างขึ้นเองตามคติทางพระพุทธศาสนา โดย “พัดรอง” เป็นพัดที่ทำขึ้นเพื่อให้พระสงฆ์ใช้งานพิธีทำบุญทั่วไป จัดเป็นพัดสำหรับแทนพัดยศ เพราะพัดยศจะใช้เฉพาะในงานพระราชพิธีเท่านั้น ในงานทั่วไปจึงนิยมสร้างพัดสำรองถวายพระสงฆ์ โดยปกติแล้วพระสงฆ์จะวางพัดรองไว้ด้านหน้าขณะสวด ซึ่งการทำพัดรองถวายพระสงฆ์นั้น นับว่าเป็นขนบธรรมเนียม ประเพณีหนึ่งของชาวไทยที่สืบทอดต่อเนื่องมายาวนาน

พัดรอง

ในสมัยรัตนโกสินทร์ราวรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 ตาลปัตรที่พระสงฆ์ใช้กันอย่างแพร่หลายมักทำมาจากใบตาล ทำให้มีรูปทรงไม่สวยงาม พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงมีพระราชดำริให้สร้างขึ้นใหม่ โดยให้มีลักษณะเป็นพัดหน้านางหรือรูปไข่ ใช้วัสดุที่ทำจากผ้าแพร ผ้าโหมด หรือผ้าลายดอกต่างๆ ในการทำ พร้อมประดับตกแต่งให้สวยงาม และกำหนดใช้สรรพนามในการเรียกใหม่ว่า “พัดรอง”

นอกเหนือจากเป็นเครื่องใช้อย่างหนึ่งของพระสงฆ์แล้วนั้น “พัดรอง” ยังเป็นงานประณีตศิลป์ทรงคุณค่าทั้งในด้านการออกแบบและการปักลวดลายที่ประณีตงดงาม ซึ่งหาชมได้ยากในปัจจุบัน

ที่มา : หนังสือสมบัติแผ่นดิน